Samoloty, balony, spadochrony

Konrad Swinarski

Konrad Swinarski

Tabela upamiętniająca Konrada Swinarskiego. Gród podwawelski – Teatr Stary.

Data i miejsce urodzenia
4 lipca 1929
 Polska (Warszawa)

Data i miejsce śmierci
19 sierpnia 1975
 Syria (Damaszek)

Dziedzina sztuki
teatr

Profil na e-teatr.pl

Grób Konrada Swinarskiego na Powązkach; Gród nad Wisłą, 23 lipca 2008

Konrad Swinarski (ur. 4 lipca 1929 w Warszawie, zm. 19 sierpnia 1975 poniżej Damaszkiem) – krajowy reżyser dramatyczny, telewizyjny, kinematograficzny i operowy, autor spektaklu i scenograf.

Swinarski stworzył własny krój, z przyczyny któremu rozważany jest za jednego z w największym stopniu oryginalnych i najwybitniejszych twórców w historii polskiego teatru. Wywarł niezmierzony oddziaływanie na najlepszych polskich reżyserów teatralnych - Jerzego Grzegorzewskiego, Krystiana Lupę, Jerzego Jarockiego, Grzegorza Jarzynę azaliż Krzysztofa Warlikowskiego.

Życiorys

Studiował w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Katowicach i w Sopocie, na Wydziale Plastyki Sceny Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Łodzi a na Wydziale Reżyserii Dramatu Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie. W trakcie studiów reżyserskich asystował wybitnym reżyserom - Bohdanowi Korzeniewskiemu i Erwinowi Axerowi. Uczelnia ukończył w 1955, jednakowoż praca dyplomowa uzyskał wówczas w 1972 na podstawie realizacji Snu nocy letniej Williama Szekspira w Starym Teatrze im. Modrzejewskiej w Krakowie.

W czasie studiów zafascynował się twórczością Bertolta Brechta. W 1954 wspólnie z Przemysławem Zielińskim przeniósł na scenę Teatru Nowej Warszawy sztukę Brechta Karabiny matki Carrar.

Samodzielnym debiutem scenicznym Swinarskiego było zobrazowanie Żeglarz Jerzego Szaniawskiego, którego premiera odbyła się 14 maja 1955 w Teatrze im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu.

W latach 1955-1957 Swinarski przebywał w Berlinie na stażu w Berliner Ansambl, dokąd asystował Brechtowi. Razem z innymi asystentami uczestniczył w dokończeniu inscenizacji sztuki Strach i ubóstwo III Rzeszy, rozpoczętej przez Brechta przedtem jego śmiercią 14 sierpnia 1956.

Po powrocie do Nasz Swinarski wystawiał sztuki w teatrach warszawskich: Dramatycznym, Współczesnym, Ateneum i Narodowym tudzież w Teatrze Brzeg w Gdańsku. Reżyserował również za granicą, przede wszystkim w RFN.

W 1960 otrzymał nagrodę im. Leona Schillera przyznawaną młodym reżyserom za wybitne osiągnięcia inscenizacyjne.

W 1965 rozpoczęła się wieloletnia wkład Swinarskiego ze Starym Teatrem im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie. W tamtym miejscu ponadto zrealizowane zostały najsłynniejsze inscenizacje Swinarskiego. Do historii przeszła przede wszystkim cechująca się wyjątkową oryginalnością przedstawienie teatralne Dziadów Adama Mickiewicza, których premiera miała obszar 18 lutego 1973.

W 1975 Swinarski rozpoczął w Starym Teatrze przygotowania do wystawienia Hamleta Szekspira. Prace przerwała lecz śmierć reżysera. Konrad Swinarski zginął w katastrofie lotniczej przy Damaszkiem. Po jego śmierci adiustacja dwutygodnika Teatr (dzisiaj miesięcznik) ustanowiła nagrodę im. Konrada Swinarskiego przyznawaną co roku reżyserom za najwybitniejsze osiągnięcia artystyczne sezonu. W roku 2007 jej laureatem został Krzysztof Warlikowski za reżyserię spektaklu “Anioły w Ameryce” w TR Warszawa.

Najważniejsze inscenizacje

• Karabiny matki Carrar Bertolta Brechta (1954, Teatr Nowej Warszawy)
• Żeglarz Jerzego Szaniawskiego (1955, Teatr im. Bogusławskiego w Kaliszu)
• Mordercy Ernesta Hemingwaya (1955, Teatr TV)
• Ten, kto mówi właśnie i ów, kto mówi nie Bertolta Brechta (1957, Teatr TV)
• Opera za trzy grosze Bertolta Brechta (1958, Teatr Nowoczesny w Warszawie)
• Smak miodu Shelagh Delaney (1959, Teatr Brzeg w Gdańsku)
• Uczymy się rozumować od nowa, oprogramowanie złożony (1959, Teatr TV)
• Do niedzieli nie daleko Barbary Witek-Swinarskiej (1959, Teatr TV)
• Przesada Agnieszki Osieckiej (1961, Teatr TV)
• Księżyc z Alabamy wg Bertolta Brechta (1961, Teatr TV)
• Dobre uczynki Wojciecha Ozdoby Andrzeja Mularczyka (1961, Teatr TV)
• Frank V Friedricha Dürrenmatta (1962, Teatr Teatralny w Warszawie)
• Historia od początku Jerzego Wittlina (1962, Teatr TV)
• Pies ogrodnika Lope de Vegi (1962, Teatr TV)
• Wieczór trzech króli Williama Szekspira (1963, Lubeka)
• Czarowna noc Sławomira Mrożka (1964, Teatr Nowoczesny w Warszawie)
• Zabawa Sławomira Mrożka (1964, Teatr Nowoczesny w Warszawie)
• Pluskwa Władimira Majakowskiego i Męczeństwo i śmierć Jean Paul Marata przedstawione przez partia aktorski przytułku w Charenton przy kierownictwem pana de Sade Petera Weissa (1964, Berlin Okcydentalny - Kompensata Krytyki Zachodnioniemieckiej)
• Żałosna i prawdziwa dramat pana Ardena z Feversham w hrabstwie Kent przez nieznanego Autora opowiedziana, inskrypcja nieznany (1965, Szef Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie)
• Nie-Boska komedia Zygmunta Krasińskiego (1965, Szef Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie)
• Król Edyp Igora Strawińskiego (1965, Teatr Silny - Opera Narodowa w Warszawie)
• Kartoteka Tadeusza Różewicza (1965, Tel-Awiw)
• Przygoda pana Trapsa Friedricha Dürrenmatta (1965, Teatr TV)
• Woyzeck Georga Büchnera (1966, Szef Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie)
• Pokojówki Jeana Geneta (1966, Dyrektor Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie)
• Hamlet Williama Szekspira (1966, Tel-Awiw)
• Męczeństwo i śmierć Jean Paul Marata przedstawione przez ekipa aktorski przytułku w Charenton wobec kierownictwem pana de Sade Petera Weissa (1967, Teatr Ateneum im. Jaracza w Warszawie)
• Romulus Wielki Friedricha Dürrenmatta (1967, Berlin Zachodni)
• Fantazy Juliusza Słowackiego (1967, Zwierzchnik Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie)
• Kartoteka Tadeusza Różewicza (1967, Teatr TV)
• Mars i Flora Karola Kurpińskiego (1967, Teatr TV)
• Bachantki Hansa Wernera Henze wg Eurypidesa (1968, Mediolan)
• Klątwa Stanisława Wyspiańskiego (1968, Pryncypał Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie)
• Sędziowie Stanisława Wyspiańskiego (1968, Dyrektor Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie)
• Wszystko dobre, co się odpowiednio kończy Williama Szekspira (1969, Dusseldorf; 1970, Helsinki)
• Żeglarz Józefa Szaniawskiego (1969, Moskwa}
• Sen nocy letniej Williama Szekspira (1970, Szef Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie)
• Diabły z Loudun Krzysztofa Pendereckiego (1970, Hamburg, Santa Fe)
• Maria Stuart Wolfganga Hildesheimera (1970, Dusseldorf)
• Męczeństwo i śmierć Jean Paul Marata przedstawione przez partia aktorski przytułku w Charenton poniżej kierownictwem pana de Sade Petera Weissa (1970, Ankara)
• Klątwa Stanisława Wyspiańskiego (1970, Teatr TV)
• Żegnaj, Judaszu Ireneusza Iredyńskiego (1971, Szef Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie)
• Wszystko dobre, co się przyzwoicie kończy Williama Szekspira (1971, Zwierzchnik Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie)
• Gra Jamesa Saundersa (1971, Zurych)
• Edward II Christophera Marlowe’a (1972, Wiedeń)
• Ryszard III Williama Szekspira (1972, Darmstadt)
• Dziady Adama Mickiewicza (1973, Zwierzchnik Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie)
• Sen nocy letniej Williama Szekspira (1973, Darmstadt)
• Sędziowie. Tragedya, obraz filmowy fabularny wg dramatu Stanisława Wyspiańskiego (1974 - Zadośćuczynienie Główna Jury w kategorii filmów telewizyjnych na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku)
• Balkon Jeana Geneta (1974, Oslo)
• Wyzwolenie Stanisława Wyspiańskiego (1974, Szef Teatr im. Modrzejewskiej w Krakowie - Grand Prix i Odszkodowanie Honorowa przyznane pośmiertnie na Kaliskich Spotkaniach Teatralnych w 1976)
• Pluskwa Włodzimierza Majakowskiego (1975, Teatr Etniczny w Warszawie - zadośćuczynienie tygodnika Przyjaźń)

Nagrody i odznaczenia

• 1969 - kompensata ministra kultury i sztuki II stopnia za twórcze poszukiwania w dziedzinie inscenizacji teatralnej
• 1973 - odszkodowanie kulturalna miasta Krakowa
• 1974 - zadośćuczynienie państwowa I stopnia za wybitne osiągnięcia w dziedzinie reżyserii teatralnej
• 1974 - “Zaczyn”, rekompensata tygodnika Polityka
• 1974 - Krucyfiks Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski